احساس سرما و لرز در بدن معمولاً نشانه چه بیماریای است
احساس سرما و لرز در بدن نشانه چیست؟ این پرسش ساده در عمل میتواند به مجموعهای از علتها و پیامهای متفاوت اشاره کند. وقتی فرد ناگهان احساس سرما میکند یا بدن دچار لرز میشود، باید فرق میان تجربهٔ ذهنی «سرد بودن» و پاسخ فیزیولوژیک «لرزیدن» را در نظر گرفت. لرز، معمولا به معنای انقباضات ریتمیک عضلات است که برای تولید گرما آغاز میشود؛ اما احساس سردی ممکن است ناشی از کاهش جریان خون، کمخونی یا اختلال در سیستم تنظیم دما باشد، حتی وقتی دمای مرکزی بدن طبیعی است.
چرا مهمه؟ از کجا شروع کنم؟
اشتباههای رایج. مکانیسمهای پایهای را میتوان به صورت خلاصه توضیح داد: مرکز تنظیم دمای بدن در هیپوتالاموس قرار دارد. وقتی این مرکز تشخیص میدهد که دمای مرکزی پایینتر از «ست پوینت» مورد انتظار است یا وقتی ست پوینت به دلایلی افزایش مییابد (مثلا در تب)، فرمانهایی صادر میشود که شامل انقباض عضلات (لرز)، تنگ شدن رگهای سطحی (واسوکونستریکشن) و افزایش سوختوساز میشود. بهعنوان مثال، در شروع تب ناشی از عفونت، سیستم ایمنی با آزاد کردن سایتوکینها موجب بالا رفتن ست پوینت هیپوتالاموس میشود؛ در این شرایط بیمار ابتدا احساس سرما و لرز میکند چون دمای بدن باید افزایش یابد تا به ست پوینت جدید برسد. عفونت شایعترین علت همراه با لرز است.
در آنفلوآنزا، عفونتهای باکتریایی مثل التهاب ریه یا عفونت ادراری، بیمار ممکن است با لرز شدید و سپس تب بالا مراجعه کند. یک مورد واقعی: فردی که در زمستان با لرز و تب بالا به اورژانس آمد و تشخیص پنومونی حاد داده شد؛ در معاینه لرز موضعی و افزایش ضربان همراه با تغییر در سطح هوشیاری وجود داشت که نیاز به آنتیبیوتیک داخل وریدی داشت.
در شرایط شدیدتر، لرز همراه با افت فشار خون و مختل شدن وضعیت ذهنی میتواند نشانهٔ سپسیس (عفونت منتشره) باشد و نیازمند پیگیری اورژانسی است. احساس سرما بدون تب هم دلایل متعددی دارد. کمخونی باعث کاهش حمل اکسیژن و توزیع کمتر گرما در بافتها میشود؛ فرد ممکن است دائم سرد باشد و دستها و پاها خنک باشند.
در اختلالات غدد درونریز مثل کمکاری تیروئید، کاهش متابولیسم پایه منجر به تحملپذیری کمتر نسبت به سرما و احساس سرمای مزمن میشود. یک مثال دیگر، نارسایی آدرنال یا برخی داروها (مثل بلوککنندههای بتا یا داروهای ضد افسردگی) میتوانند با ایجاد اختلال در تنظیم دما یا کاهش جریان خون محیطی همراه باشند.
اختلالات عروقی محیطی هم اهمیت دارند: در بیماری رینود یا آترواسکلروز محیطی، تنگی عروق باعث کاهش جریان خون به اندامها و احساس سردی موضعی میشود. بیماران مبتلا به دیابت طولانیمدت ممکن است به دلیل نوروپاتی اتونوم اختلال در تنظیم دما را تجربه کنند. در مواردی که فرد پس از مواجهه با سرما (مثلا سقوط در آب سرد یا ماندن طولانی در محیط سرد) دچار لرز میشود، باید به هیپوترمی توجه شود؛ شواهدی مانند خوابآلودگی، اختلال گفتار یا عدم توانایی در انجام حرکات ساده هشداردهندهاند.
اضطراب و حملات پانیک میتوانند به شکل احساس سرما یا لرز ناگهانی ظاهر شوند، اغلب همراه با تعریق، تپش قلب و احساس خفگی. در این حالت، سازوکارهای سمپاتیک فعال شده و احساسات جسمی قوی ایجاد میکنند که لزوما ریشهٔ عفونی یا متابولیک ندارند. همچنین قطع ناگهانی برخی داروها (مانند بنزودیازپینها یا مواد افیونی) میتواند با لرز و تعریق شدید همراه باشد. تشخیص مناسب بر اساس تاریخچهٔ بالینی و معاینه آغاز میشود: بررسی وجود تب، زمان شروع علائم، وجود درد موضعی یا سرفه، مصرف داروها، بیماریهای زمینهای مانند تیروئید، دیابت یا بیماری قلبی اهمیت دارد.
آزمایشهای ابتدایی شامل شمارش کامل خون (CBC)، تستهای التهابی مانند CRP یا ESR، اندازهگیری قند خون، تستهای کبدی و کلیوی، و در صورت ظن عفونت شدید، کشت خون و تصویر برداری لازم است. در موارد تب با لرز شدید، ارزیابی برای سپسیس با توجه به معیارهای بالینی و اندازهگیری لاکتات مهم است. در مواجههٔ اولیه با احساس سرما یا لرز، اقدامات ساده و ایمن میتواند کمککننده باشد: پوشیدن لباس گرم، مصرف مایعات گرم (مگر اینکه شواهد دفع مایعات وجود داشته باشد)، دوری از الکل (چون الکل موجب گرگرفتگی و در نتیجه اتلاف گرما میشود)، و بررسی دمای بدن با تبسنج.
در صورتی که لرز با تب بالا، تنگی نفس، درد سینه، گیجی، تغییر در رنگ پوست یا ادرار کم همراه باشد، مراجعهٔ سریع به مراکز درمانی ضروری است. مثال کاربردی: اگر بیمار تب بالای 38.
5 و لرز همراه با سرفه خلطدار دارد، احتمال پنومونی وجود دارد و شروع آنتیبیوتیک پس از ارزیابی لازم است. اشتباههای رایج شامل نادیده گرفتن لرز به عنوان یک علامت سطحی یا تأخیر در مراجعه است. بسیاری از افراد فقط احساس سرما را به فصل یا لباس ناکافی نسبت میدهند، در حالی که رعایت این فرضها ممکن است تشخیص عفونت جدی یا اختلال متابولیک را به تأخیر بیندازد.
همچنین استفادهٔ خودسرانه از تببرها بدون بررسی علت زمینهای میتواند علامت تب را مخفی کند و تشخیص را پیچیدهتر کند. در مراقبت طولانیمدت، درمان علتمحور اهمیت دارد: عفونتها با آنتیبیوتیک یا داروهای ضدویروسی مناسب درمان میشوند، کمکاری تیروئید با هورموندرمانی اصلاح میشود، و کمخونی بر اساس نوع (فقر آهن، تالاسمی، آنمی آپلاستیک و غیره) مورد درمان قرار میگیرد. در برخی موارد، فیزیوتراپی و توصیههای رفتاری برای مدیریت هیپوترمی یا اختلالات گردش خون مفید است. در بیماران سالمند، باید توجه ویژه به افت فراوان دمای بدن یا آشفتگی ذهنی داشت چرا که تب در سالمندان ممکن است به شکل کاهش دمای بدن یا گیجی بروز کند.
چه زمانی باید به اورژانس مراجعه کرد؟ اگر لرز با تب بسیار بالا، افت فشار خون، تنگی نفس، درد قفسه سینه، تشنج یا تغییر وضعیت هوشیاری همراه باشد، باید فوراً کمک پزشکی دریافت شود. همچنین در صورت مواجهه با قرار گرفتن در معرض سرمای شدید یا غوطهوری در آب سرد که میتواند منجر به هیپوترمی شود، مراجعهٔ فوری ضروری است.
در پایان، احساس سرما و لرز در بدن علامتی چندوجهی است که از پاسخ فیزیولوژیک طبیعی تا نشانههای بیماریهای جدی را در بر میگیرد. بررسی دقیق تاریخچه و معاینهٔ بالینی، همراه با آزمایشهای مناسب، مسیر تشخیصی و درمانی را مشخص میکند. توجه به علائم هشداردهنده و اقدام بهموقع، میتواند از بروز عوارض جلوگیری کند. جمعبندی کوتاه.
🙏 اگر محب اهل بیت هستید یک صلوات بفرستید و اگر کورش بزرگ شاه شاهان را قبول دارید برای سرافرازی میهن عزیزمان دعا کنید