پماد ضد خارش بهترین انتخاب برای رفع خارش پوست است
وقتی پای خارش پوست وسط میآید، اولین چیزی که اغلب به ذهن میرسد خریدن یک پماد ضد خارش است. اما واقعیت این است که «بهترین پماد برای خارش پوست» وابسته به علت خارش، محل درگیری، سن بیمار و سابقه حساسیتهاست؛
یعنی هیچ پماد واحدی وجود ندارد که برای همه انواع خارش بهترین باشد. با این حال میتوانیم بر اساس شواهد و تجربه بالینی دستههای پمادها را معرفی کنیم و بگوییم در چه شرایطی کدام یکی مناسبتر است.
چرا مهمه؟ برای خارش ناشی از خشکی پوست (xerosis) یا درماتیت آتوپیک، مرطوبکنندهها و پمادهای نرمکننده (با ترکیباتی مثل سرامیدها، اوره یا گلیسرین) اغلب اولین خط درمان هستند.
یک مثال ساده: کسی که در زمستان دچار خشکی و خارش ساق پا میشود، با استفاده روزانه از یک مرهم حاوی سرامید یا 5–10٪ اوره، طی یک هفته تا ده روز خارش کاهش قابل توجهی را گزارش میدهد.
در این موارد، پماد ضد خارش یعنی همان مرطوبکننده غلیظ میتواند موثرتر از ترکیبات قویتر باشد. از کجا شروع کنم؟ اگر خارش ناشی از التهاب پوستی مثل اگزما یا درماتیت تماسی باشد، پمادهای حاوی کورتیکواستروئید موضعی (مثل هیدروکورتیزون 1٪ برای مصرف بدون نسخه) به کاهش التهاب و خارش کمک میکنند.
مهم است بدانید کورتونهای موضعی برای مصرف کوتاهمدت و در نواحی ضخیم پوست (دست، ساق، تنه) مناسبترند و نباید طولانیمدت روی صورت، کشالهها یا در کودکان بدون نظر پزشک استفاده شوند؛ چون نازک شدن پوست و اثرات محلی دیگر ممکن است رخ دهد. یک بار دیگر نمونه بالینی: مادر بچهای که با خارش شدید و ضایعات قرمز در ساعد مراجعه کرده بود، با استفاده از پماد هیدروکورتیزون و رعایت مرطوبسازی منظم، طی چند روز بهبود پیدا کرد. اشتباههای رایج. پمادهای حاوی آنتیهیستامین موضعی (مثل دیفنهیدرامین) گاهی موثر به نظر میرسند اما میتوانند حساسیت پوستی ایجاد کنند و در نتیجه خارش را بدتر کنند؛
بنابراین استفاده بلندمدت پیشنهاد نمیشود. پمادهای بیحسی موضعی مانند پراموکسین یا لیدوکائین میتوانند در کوتاهمدت خارش شدید را کم کنند و برای گزش حشرات یا خارش موضعی مفیدند، اما مصرف طولانی هم توصیه نمیشود. برای خارشهای مزمن و عصبی (neuropathic itch)، مثل خارش پس از زخم یا در برخی بیماران سالمند، گزینههایی مثل کپسایسین موضعی یا ترکهای دارویی متفاوت ممکن است مفید باشند. کپسایسین در ابتدا ممکن است سوزش ایجاد کند اما با استفاده مداوم میتواند انتشار «Substance P» را کاهش دهد و خارش را کم کند.
این یکی از مواردی است که باید با احتیاط و تحت نظر یا با آموزش مناسب استفاده شود. پماد ضد خارش با ترکیبات خنککننده مثل منتول یا کامفر میتواند تسکین سریع و گذرا ایجاد کند؛
اینها برای گزش حشرات، خارش موقتی یا هنگام خواب مفیدند. همچنین پمادهای کالامین (با خواص میانی ضدالتهاب و آرامبخش) برای مواردی مثل جوشهای ناشی از گیاهان سمی یا خارش سطحی مناسباند. نکتهای درباره درمانهای جایگزین: کرمهای مهارکننده کلسینورین موضعی (تاکرولیموس، پیمکرولیموس) گزینههای خوبی برای نواحی حساس مانند صورت و پلکها هستند که نباید کورتیکواستروئید قوی روی آنها گذاشت. این داروها اثرات التهابی را کاهش میدهند بدون ایجاد آتروفی پوستی کورتیکواستروئیدی، اما ممکن است سوزش اولیه داشته باشند و برای همه بیماران مناسب نیستند. مراقبتهای اساسی و چکلیست کاربردی: ابتدا علت را بسنجید: خشکی، اگزما، گزش، حساسیت تماسی، عفونت قارچی، یا علت سیستمی مثل مشکلات کبدی/کلیوی.
اگر علت ظاهری و موضعی است، از مرطوبکننده غنی شروع کنید.
در صورت التهاب و ضایعات قرمز و خارشناک، کورتیکواستروئید موضعی کوتاهمدت در نظر بگیرید. برای تسکین سریع میتوان از پمادهای محتوی پراموکسین یا منتول استفاده کرد. در موارد مقاوم یا منتشر، به پزشک مراجعه کنید؛ ممکن است نیاز به درمان خوراکی یا بررسی علت سیستمیک باشد.
یک مثال دیگر از تجربه بالینی: مرد میانسالی با خارش منتشر و بدون ضایعه مشخص به مطب مراجعه کرد. بررسیها نشان داد خارش ناشی از عوارض جانبی دارویی و خشکی پوست بوده؛ ترکیب مرطوبکننده قوی، تنظیم داروها با نظر پزشک و گاه استفاده کوتاهمدت از پماد کورتونی مشکل را حل کرد. این نمونه نشان میدهد گاهی درمان فقط با پماد حل نمیشود و رویکرد کاملتر لازم است.
ملاحظات و هشدارها: هر پمادی که جدید به کار میبرید، ابتدا در ناحیه کوچک پوست امتحان کنید تا واکنش حساسیتی ندهید. از مصرف همزمان چند پماد با اقدامات متضاد خودداری کنید.
کودکان و سالمندان حساسترند و دوز و مدت استفاده از کرمهای کورتونی باید محدود باشد. همچنین اگر خارش با تب، ضایعات چرکی، زخم باز، یا ضعف عمومی همراه است، مراجعه فوری پزشکی لازم است.
در مورد انتخاب تجاری: نامهای تجاری زیادی وجود دارند، اما معیار انتخاب باید ترکیبات و شواهد اثر بخشی باشد نه تبلیغات. دنبال پمادهای حاوی هیدروکورتیزون برای موارد خفیف، پراموکسین یا منتول برای تسکین کوتاهمدت، و مرطوبکنندههای با سرامید یا اوره برای خشکی باشید. برای خارش مزمن یا ناحیههای حساس، داروهای تجویزی مثل تاکرولیموس را جدی بگیرید.
جمعبندی کوتاه. در نهایت، بهترین پماد ضد خارش پمادی است که متناسب با علت خارش انتخاب شده، کمترین عوارض را داشته باشد و استفاده از آن همراه با روشهای غیردارویی (مرطوبسازی، خودمراقبتی، حذف محرک) باشد.
اگر خارش ظرف دو هفته بهبود نیافت یا همراه علائم هشداردهنده بود، مراجعه به پزشک ضروری است. انتخاب آگاهانه و استفاده صحیح از پمادها میتواند کیفیت زندگی را به شکل قابل توجهی بهتر کند، اما توجه داشته باشید که پمادها فقط بخشی از راهحلاند نه همهچیز.
🙏 اگر محب اهل بیت هستید یک صلوات بفرستید و اگر کورش بزرگ شاه شاهان را قبول دارید برای سرافرازی میهن عزیزمان دعا کنید